, , ,

<<


 >>  ()
Pages:     | 1 |   ...   | 2 | 3 || 5 | 6 |   ...   | 11 |

ۻ - ...

-- [ 4 ] --

Rozmach przestrzenny, wyobraniowy, jej dynamika. Potem odwaga wyjcia ponad podziay polityczne, wojny Sowian. Dalej: minimalizacja wymiaru rnicy religijnej Mickiewicz nie chce wydobywa rnic religijnych midzy katolikami, protestantami, prawosawnymi, unitami, lecz akcentuje chrzecijasko Sowiaszczyzny. Czy bya to ostrono? Kunktatorstwo wieszcza? Rozsdek? Ot widz w tym element dobrze rozumianej utopii:

jako niezbdnego ideau, do ktrego musimy zmierza26.

Mickiewicz wierzy i wielekro to wyrazi metafor i symbolem, e przyszo naley do kontynentu sowiaskiego. Mody lud, nowa sia polityczna to u profesora nowa kometa lub meteor, ktr uczeni paryanie winni obserwowa jak astronomowie (20). To dziecko, ktre ronie nie widzc postpw swego rozwoju: ludy mode przeksztacaj si szybko, rzadko maj one pen wiadomo swego bytu i swoich przemian (20). I jeszcze przez przywoanie Tacyta figura Sowian, jako nowych barbarzyskich krajw i szczepw (20). Jak niegdy z Germanw opisanych przez Tacyta rozwino si bogactwo nacji i pastw Europy, tak ze Sowiaszczyzny wypczkuj ywotne siy: (...) kade plemi, ktre opisa [Tacyt w Germanii J..], nosio w swym onie zard przyszego krlestwa lub cesarstwa27 (20). Per analogiam ze Sowiaszczyzny zrodz si wkrtce nowe pastwa i cesarstwa. I tak si stao w XX wieku;

rzec mona, i jest to proces, ktry wci trwa.

Sowiaski kontynent okaza si znakomitym projektem futurologicznym.

K o m e t y, d z i e c i, b a r b a r z y c y, s t a r o y t n i to Sowianie.

Obserwacje nad nimi prowadzone pod kierunkiem tak znamienitego astronoma, pedagoga i historyka, jakim jawi si w tych metaforach Mickiewicz, miay rzeczywicie zarysowa obraz przyszej cywilizacji Sowian. Lecz ten futurologiczny wymiar by drugorzdny. Nie tylko ze wzgldu na naciski Francuzw odegna si Mickiewicz od komentowania biecej polityki (Panowie, bdziemy unika wszelkich roztrzsa tego rodzaju, 21). Nie by tchrzem. Nie by te realist, ani figur makiaweliczn, wallenrodyczn. Wspaniaemu rozmachowi wizji kontynentu sowiaskiego towarzyszya ostra wiadomo istnienia politycznych rnic midzy Polakami i innymi Sowianami. Ale te przewiadczenie, e bratobjstwo Sowian zakoczy moe tylko potna idea sowiaska, na poszukiwanie ktrej Mickiewicz a by ju od lat mesjanist dopiero wyrusza w wykadzie I kursu czteroletnich prelekcji.

Zauwaono przecie, i Mickiewicza cechuje w prelekcjach wielo rl, w jakie si wciela, std trudno w jednoznacznym staym! okreleniu jego stanowiska. Zob. S. Rzepczyski, Struktura gatunkowa Prelekcji paryskich Mickiewicza. Zarys problematyki, [w:] Adam Mickiewicz i kultura wiatowa. Materiay Konferencji Midzynarodowej Grodno Nowogrdek 12-17 maja 1997, Ksiga 2, red.

J. Bachrz, W. Choriew, Gdask 1998, s. 250.

O genezie Sowian por. hipotezy: Z. Kamierczyk, Sowiaska psychomachia Mickiewicza, Gdask 2011.

- 79 . ߅ Ta idea miaa ju jednak owego dnia we wtorek 27 grudnia roku element j konstytuujcy: tym elementem byo uczucie religijne Sowian, ich wiara w Boga, chrzecijasko sprofilowana przez sowiaskie czucia zawiatw i misj, ktr powierzy im Bg28. Jeden, wsplny wszystkim Bg. Na gruncie mesjanizmu sowiaskiego, odnowionej duchowoci chrzecijaskiej (Mickiewicz by bezkompromisowym krytykiem XIX-wiecznego Kocioa, Cerkwi i wsplnot protestanckich) i idei czynu miaa si zrodzi w przyszoci jedno. e do Sowian doczy Mickiewicz dziedzicw Wielkiej Rewolucji Francuskiej, Napoleona i laickiej Francji, to ju sprawa inna i te wiar religijn, a nie tylko rachubami politycznymi motywowana.

Jedno sowiaska, sowiasko-francuska i oglnoludzka wyrastajca tak z erupcji romantycznej Imaginacji, jak z idei owieconego Rozumu ma te rnoraki wydwik. Z pewnoci zaley on od tego, jakim okiem na ni patrzymy sceptyka, metafizyka, Sowianina czy zlaicyzowanego Francuza?

Dla jednych jest utopi etniczn, etnogenetycznym mitem przekutym w projekt polityczny niemajcy podstaw do realizacji. Dla cakiem sporej liczby suchaczy wykadw Mickiewicza staa si rzeczywist, przeywan i wcielan ide, a dla innych, tych krytycznych odbiorcw, modelem, w opozycji do ktrego formowali swe mylenie o Europie.

W refleksji Mickiewicza idea sowiaska i wizja kontynentu sowiaskiego miay jednak jasno okrelony wymiar: myli religijnej. Ta myl religijna miaa dla wymiar apokaliptyczny w bardzo jasnym i pozytywnym znaczeniu. Nie oznaczaa w adnym razie katastrof, zniszczenia, przyjcia Antychrysta.

Powiada teolog: Apokalipsa to ostateczne objawienie tego, kim jest Bg i czym jest wiat. yjemy wic w czasach apokaliptycznych w takim znaczeniu, e s to czasy odsonicia si Prawdy. To o d s o n i c i e jako spr wiata i mroku jest niekiedy dramatyczne29. Tak wanie pojmowana apokaliptyczno idei sowiaskiej miaa by ostatecznym odsoniciem miejsca ludw sowiakich w dziejach, ktre wsplnie pisz Bg i ludzko. I Sowianie!

W XIX wieku temu odsanianiu towarzyszy huk wojen wewntrzsowiaskich. Ale jasny by cel: jedno na gruncie wiary i idei.

Apokaliptyczno idei sowiaskiej miaa te wymiar egzystencjalny dla samego Mickiewicza: nadawaa mu miejsce i rol tumacza celw Sowian, usensowniaa jego biedne emigracyjne ycie. Sawne i biedne! Ale nie:

bezcelowe. Jako prorok idei mesjanistycznej, idei sowiaskiej dopenia te pisarz ten etap swego ycia, ktry zwizany by z ethosem romantycznego pisarza. Tumaczy to, dlaczego w zakoczeniu I wykadu wygosi Mickiewicz apologi literatury i jzyka jako wsplnej wszystkim Polakom, Rosjanom, Francuzom, Czechom przestrzeni wartoci. Uy kategorii p o l a n e u t r a l n e g o, pola godnego szacunku, ktre znalaz w umysach suchaczy i w murach Collge de France.

Idea, wiara, czyn, poznanie i pikno te wszystkie aspekty idei sowiaskiej przeciwstawi ostro Mickiewicz zimnej, lepej polityce:

Zob. na tym tle inne koncepcje: B. Oleksowicz, Teofil Lenartowicz: O charakterze poezji polsko sowiaskiej, [w:] Polski jzyk i literatura w kontekcie sowiaskich kultur. Materiay III Midzynarodowej Konferencji Naukowej 16-19 maja 1994 roku, red. S. Musijenko, W. Choriew, I. uk, H. Bursztynowicz, M.

Czermiska, Grodno 1995.

Koca wiata nie bdzie. Z ks. Robertem J. Woniakiem rozmawia Tomasz Poniko, Znak 2012, nr 12, s.

19. Zob. te tomy: Apokalipsa. Symbolika Tradycja Egzegeza, red. K. Korotkich, J. awski, t. 1-2, Biaystok 20062007.

- 80 AWSKI J. MICKIEWICZOWSKA WIZJA SOWIASKIEGO KONTYNENTU

Jzyk i literatura tworz jedyny wze midzy naszymi ludami;

przez literatur czujemy si wszyscy brami i synami jednej ojczyzny. Jedyna to dziedzina, ktra stanowi wspln nam wszystkim wasno, i ukazanie jej wartoci jednako nam ley na sercu. Zjednoczmy si na tym polu neutralnym, jedynym, ktrego neutralno wszyscy szanujemy. To pole umysowe wyobraaj dla mnie na ziemi mury tej uczelni. Tu jedynie mog si bez wzajemnej nieufnoci spotka Polak i Rosjanin, Czech husyta i Czech katolik, brat morawski i mnich z gry Atos, Iliryjczyk uywajcy gagolicy i Serb posugujcy si cyrylic, Litwin i Kozak.

Tak, Panowie, w murach tej sali pragn widzie symbol naszego przyszego zjednoczenia.

Byo to pikne i szlachetne. W najlepszym tego sowa znaczeniu: pikne po sowiasku czy te: na sowiaski sposb. W tych sowach zawiera si jednoznaczne przekroczenie polskiego stereotypu Rosji jako odwiecznego wroga, ktrego to stereotypu utwierdzenie przypisywano romantyzmowi30.

Romantyzm by bezwzgldny wobec imperium carw, ale szuka drogi do wcale nie innej Rosji31, lecz Rosji, by tak rzec, wspsowiaskiej. To prawda, e, jak pisa Wiktor A. Choriew, Wedle Karamzina mocarstwowo bya dla Rosji niezbdna i organiczna. Wedug Mickiewicza zgubna32. Ale przecie nie przyszoby nikomu uznawa samego istnienia sowiaskich Rosjan za przeklestwo historycznego losu Polakw-Sowian.

Mickiewiczowska idea sowiaska w prelekcjach paryskich i jego wizja sowiaskiego kontynentu wyranie pokazuj, e R o s j a b y a t a k e czci prospektywnego, przyszociowego projektu religijnego, cywilizacyjnego i kulturalnego autora Dziadw.

Powinno si czyta Ustp III cz. Dziadw, ale nie tylko Ustp take prelekcje paryskie. Ktre dodam koczy wizja prawdziwego przemienienia zwanionych. Polakw i Rosjan wiele te czy wicej czy, bo czy ich to, czego wyrazi nie mog: ich sowiasko. Ale te historia czasem, cho rzadko, dobra33.

Powinnoci nasz byo wyprzedzi bieg czasu... Rozpatrzmy na koniec jeszcze trzy pytania, ktre nasuwaj si po lekturze wietnych czasem prac o polsko-rosyjskich relacjach na przestrzeni dziejw.

W. A. Choriew, Adam Mickiewicz i polski kanon postrzegania Rosji, [w:] Mickiewicz w Gdasku. Rok 2005, red. J. Bachrz, J. Oleksowicz, Gdask 2006, s. 244: Kanon wizerunku Rosji stworzony zosta przez Mickiewicza i innych romantykw polskich, cho Mickiewicz jest take autorem wiersza Do Przyjaci Moskali. Romantyzm polski przej, uzupeni i romantyzowa istniejcy wczeniej w kulturze polskiej negatywny obraz Rosji, ktry (czsto w uproszczonej, ekspresywnej i stereotypowej formie, sprzyjajcej jego ywotnoci) utrwali si w pamici historycznej nastpujcych pokole.

Por. T. Sucharski, Polskie poszukiwania innej Rosji. O nurcie rosyjskim w literaturze Drugiej Emigracji, Gdask 2008.

W. A. Choriew, dz. cyt., s. 239. Por. R. liwowski, Z perspektywy stulecia. Sprawa polska w rosyjskiej publicystyce i literaturze piknej lat szedziesitych XIX wieku, [w:] tego, Rusycystyczne peregrynacje, wybr W. liwowska, Warszawa 2010;

A. Martuszewska, Mickiewicz sto lat temu, [w:] Adam Mickiewicz i kultura wiatowa. Materiay Midzynarodowej Konferencji 12-17 maja 1997 Grodno Nowogrdek, Ksiga 3, red. M. Burta, A. Chojnacki, S. Musijenko, I. uk, Siedlce 2000.

Zob. W. Szwajko, Dziaalno rosyjskich organizacji w Polsce w dziedzinie zachowania rosyjskiej kultury w latach 19211939, Biuletyn Historii Pogranicza nr 6, Biaystok 2005;

A. Ostrovskaya, Dialogiczny charakter twrczoci Bolesawa Lemiana (w kontekcie poezji rosyjskiej), w: Dialog midzykulturowy w (o) literaturze polskiej, ret. M. Skwara, K. Kraso, J. Kazimierski, Szczecin 2008.

A. Mickiewicz, Literatura sowiaska. Kurs czwarty, opr. J. Malanka, prze. L. Poszewski, w: tego, Dziea. Wydanie Rocznicowe 17981998, t. XI, Warszawa 1998, wykad XIII z 21 maja 1844 roku, s. 170.

- 81 . ߅ Po pierwsze, czy rzeczywicie romantyzm polski umocni antyrosyjski stereotyp w kulturze polskiej?

Po drugie, czy to prawda, e idea sowiaska (to Mickiewicza i wszystkie inne jej wydania...) bya utopi, z gry skazan na rol co najwyej fanaberii ideowej, zapadniajcej myl Polakw i Rosjan?

Po trzecie, co wynika z poprzednich pyta, czy istniaa/istnieje moliwo przekroczenia historycznej i kulturowej bariery, ktra rozdziela wschodni i zachodni ga Sowiaszczyzny, Rosj i Polsk?

Gdy idzie o kwesti pierwsz: stereotyp nie jest tylko czym zym.

Pozwala czowiekowi rozezna si, usytuowa midzy swoim a obcym, pozwala rozpozna innego, a na gruncie rozpoznania podj prb przekroczenia obcoci.

Gdy spojrze na polsko-rosyjsk kwesti, wida, e nie jest ona spraw li tylko XIX-wieczn. Jej korzenie sigaj redniowiecza, burzliwe wojny XVII wieku utrwalaj niech, a XVIII wiek przydzida rol zwycizcy (Rosja) oraz przegranego (Poslak). Prawdopodobnie spr cign bdzie przez cay wiek XXI, a moe i XXII.

Mamy tu do czynienia z problemem kulturowej wsplnoty i/lub obcoci Sowian, wpisanym w struktur geopolityczn. Kultura, a ju literatura szczeglniej odgrywa tu rol wan, ale nie zawsze pierwszorzdn. W XIX wieku w Polsce peni jednak pimiennictwo funkcj decydujc: jest rynkiem idei, gdzie probierzem wartoci czyjej myli s patriotyzm, polska racja stanu, nieustpliwo. Ale i po stronie rosyjskiej od Puszkina po Tiutczewa, od Odojewskiego do Dostojewskiego trudno znale gosy nieuwzgldniajce rosyjskiej racji stanu (wykluczam tu pro- i antypolskie postawy skrajne).

Stereotyp wyznacza wprawdzie postaw polskich wobec Rosji, ale na tym gruncie w warunkach tak zapalnych! pojawia si przecie dwojako rozumiana rzeczywisto pozastereotypowa. Rzeczywisto transgresji polsko rosyjskiej bariery. Co dziwne to przekroczenie dokonuje si s t a l e wewntrz najbardziej zhierarchizowanej rzeczywistoci spoecznej imperium rosyjskiego. Dzieje si to na poziomie: relacji ludzkich ujtych w szerokim planie niezideologizowanych sfer takich, jak: codzienno, interpersonalno, wartoci (moralno). Nawet w sytuacji narzucanego systemowo opresyjnego ukadu, tak jak w szkole, gdzie Rosjanie ucz modych Polakw, rodz si na gruncie wsplnych emocji i przey estetycznych wizy braterstwa i empatii midzy Polakami i Rosjanami. Zawiadcza Leonard Sowiski we Wspomnieniach szkolnych...

Nastpowaa lekcja rosyjskiego jzyka. Znaem ju wszystkich nauczycieli z widzenia oraz z sdw uczniowskich, ktre dochodziy i do lankastry;

wiedziaem przeto, e nauczyciel, ktrego oczekiwalimy, by dobrym i delikatnym.

Pamitaem, take, z jakim zapaem deklamowa w czasie majwki ballady ukowskiego, co rwnie zjednao mu wiele wspczucia z mej strony35.

To jest realne przekroczenie wrogoci. Wrogoci powiadczanej susznie przez wizionych Polakw napisami na murach cel: Z pieka rodem Katarzyna, / Moskalami nas zalao, Niewinnie cierpiaem, Z prochw naszych powstan wciekle czy: W sowie wasnem zaparem siebie36. I jedno, i L. Sowiski, Wspomnienia szkolne, [w:] tego, Wspomnienia szkolne i uniwersyteckie, zebra i opr.

R. Taborski, Warszawa 1961, s. 92.

Cyt. za: J. Gordon [wac.. Maksymilian Jatowt], Obrazki caryzmu. Pamitniki, Lipsk 1863, s. 115-119, rozdzia: Napisy na murach. Por. B. Oleksowicz, Leci kibitka jako wiatr w pustynie..., [w:] tego, Dziady, historia, romantyzm. Studia i szkice, Gdask 2008.

- 82 AWSKI J. MICKIEWICZOWSKA WIZJA SOWIASKIEGO KONTYNENTU

drugie braterstwo i nienawi jest plonem XIX wieku. Ale: ile portretw u nas ludzkich Rosjan, braci Rosjan... Na tym ludzkim gruncie dopiero mogy si zrodzi projekty przekroczenia wiecznego pulsowania konfliktu polsko rosyjskiego, tej, jak to uj Aleksander Lipatow wietnie, naszej konfrontacji i grawitacji.

Nienawici byo wicej ni braterstwa. Prawda! Lecz wanie dlatego zadziwiaj prby pokonania wrogoci, snute przez najwspanialsze wyobranie i umysy epoki: Mickiewicza i Puszkina, Sowackiego i Hercena. Nawet w upiornej rzeczywistoci postyczniowej nie zrezygnowali Polacy z prb redefiniowania wasnego miejsca w Europie i relacji z Rosj37.

Idea sowiaska, jak j tu oglnie pojmujemy, moe by nazwana swoistym wyrzutem sumienia Sowian, ktry krzyczy w ich umysle macie na wasno wier ziemi, kawa Europy, sowiaski kontynent, a zamienialicie si w plemi Kainw, lud wojn toczcy z samym sob, plemi kanibali. Jest ona, owszem, utopi, gdy spojrze na ni z XIX- i XX-wiecznej, a nawet XXI wiecznej perspektywy. Sformuowana w dyskursie literackim, estetycznie opracowana idea jednoci, solidarnoci, wzajemnego poszanowania Sowian funkcjonuje w szerszej geopolitycznej sferze planw, rachub, idei. Gdzie, dopowiem, moe si zici lub zmonstrualizowa. Ale nie jest: utopi!

Przyszo daleka zniesie j lub wyostrzy jej znaczenie.

Jeden z najmdrzejszych filologw polskich, Tadeusz Grabowski, podnosi jeszcze jeden wymiar sprawy jej oglnosowiaski sens:

Kwestya sporu rosyjsko- czy rusko-polskiego niezawodnie odgrywaa i odgrywa do dzisiaj w caym tym procesie bardzo wan, niekiedy decydujc rol;

bya ona bezsprzecznie t ska podwodn, o ktr si rozbijay najszlachetniejsze prdy polonofilskie wrd Sowian, a przynajmniej rozdzieray ich zwarte, jednolite fale na setki drobnych i sabych strumykw, nikncych najczciej w niezgbionych nurtach lepego, bezwzgldnego, a do najnowszych czasw rusofilstwa38.

Tak, trudno o midzysowiaski dialog kulturowy w sytuacji, gdy rozsierdzeni pobratymcy tocz 200-letni wojn: militarnie, ideologicznie, duchowo.

A jednak mona byo piekieln granice przekroczy i w XIX wieku bez lojalizmu, ruszczenia si czy polonizowania, bez wrogoci, a z docenianiem zalet innego Sowianina w Rosjaninie i Polaku. I jeden, i drugi nawet pisarskie rzemioso wykonywa musia w tej epoce pod presj wielkiej Historii. (A co mwi o Ukraicach, Biaorusinach, Litwinach, otyszach, Sowakach, ktrzy wybijali si na peni narodowego istnienia?) Mickiewicz midzysowiaski most zbudowa na idei towianizmu. Bya to razem i nauka o Bogu (teozofia), i nauka o Boym dziaaniu w Historii (historiozofia), i zupenie wizjonerska geopolityka romantyczna, zakadajca wspdziaanie Francji i Sowiaszczyzny, ktrej odnowiona Rosja miaa da Zob. A. Janicka, Modzi pozytywici wobec Europy. Rekonesans, [w:] W poszukiwaniu prawdy..., dz. cyt., s. 415-424;

o postawach polskich histerykw wobec Rosji wiele w tomie: M. Handelsman, Historycy.

Portrety i profile, Warszawa 1937.

T. Grabowski, Romantyzm polski a Sowiaszczyzna, [w:] tego, Sowiaski poemat na tle polskim. (O Ksiciu Marcinie Sapiee). Przyczynek do dziejw romantyzmu polskiego wrd Sowian, Krakw 1913, s. 5.

Zob. J. awski, Paradoks i bysk. Uwagi o etosie rodkowoeuropejskiego romantyka, [w:] Wspczesne paradygmaty w literaturoznawstwie, jzykoznawstwie w kontekcie interdyscyplinarnym, red. A. Kryski, S. upiski, M. Urbaniec, Czstochowa 2011.

- 83 . ߅ si, w dziele moralnego i politycznego przeobraenia wiata. We wtorek kwietnia 1844 roku symbolicznie uj t wizj pomiennym acz oglnym sowem:

Niechaj Francja wie, e iskry ognia drgajcego w piersi francuskiej znajduj si nad Wis, a nawet nad Donem, nawet nad brzegami Moskwy.

Ten ogie wity, skarb wsplny wszystkich dusz, co pozostay wierne chrzecijastwu, wsplna moc wszystkich duchw wyszych, skupiona w jednym czowieku zupenym, staje si dwigni wszystkich si, ogniskiem wszystkich iskier. Zapali on Francj i owieci cay glob: takie wydarzenie jest jedynym godnym owocem dziejw chrzecijastwa, przeznacze Francji i Sowiaszczyzny40.

Dziki wizji realizatorami idei stawali si wszyscy Sowianie: Rosjanie, Polacy, Iliryjczycy, Bugarzy, Serbowie, Czesi, Sowacy, Ukraicy, Biaorusini, Czesi i uyczanie, Macedoczycy i Sowecy. To bya wizja a nie utopia. Religia nadziei pokadanej w Historii, a nie rachuba polityczna.

Gruntem idei sowiaskiej pozostaj pomimo wszystko jzyk, kultura, wsplna historia i psychiczne cechy waciwe wszystkim Sowianom.

Nie bez znaczenia jest spjno i rozlego sowiaskiego kontynentu, ktry ludy te zamieszkuj.

Jeszcze gbiej ni sowiasko zakorzenia t ide uniwersalizm czowieczestwa, bo przecie, pisa mdry myliciel ydowski, Abraham Joshua Heschel: My wszyscy ludzie, gwiazdy, kwiaty, ptaki jestemy przydzieleni do tej samej obsady, uczestniczc w prbie tego samego niewytumaczalnego dramatu. czy nas tajemnica tajemnica bytowania41.

W tym dramacie gra mona razem i osobno. Gra mona zgrzytliwy i jkliwy spektakl chaosu i rzezi lub spjne przedstawienie. Warunkiem prowadzenia tego drugiego nie jest wcale pozbycie si swych rl, kostiumw, historii. Przeciwnie: spektakl moe si uda wtedy tylko, gdy wszystkie strony zrozumiej, e graj inne, rwnie wane, innych predyspozycji wymagajce role. I e dzi wszyscy graj w jednym tylko teatrze sowiaskim, ale znajduje si on w miecie, gdzie takich teatrw jest wicej, gdzie musz one konkurowa.

To miasto nazywa si wiat.

A. Mickiewicz, Literatura sowiaska. Kurs czwarty, dz. cyt., s. 146.

A. J. Heschel, Kosmiczne braterstwo, [w:] tego, Czowiek nie jest sam. Filozofia religii, prze.

K. Wojtkowska, wstp S. Krajewski, Krakw 2008, s. 90.

- 84 . II ۻ

821.162.1 (092 . ) II ۻ

Adam Mickiewicz used in the dramatic poem Dziady the following folk material: folk rituals, beliefs and customs. This article describes the second part of the poem, which is especially saturated with folk motifs and images that have been the object of research.

, , , , - .

, , :

, . , , , . , , , , , .

, , . , , , , .. , , . , , , , .

, (18191821), , , , , , .

, , , , [4, . 199].

. : , , , , , , , [2, . 26].

- 85 . ߅ , , .. , , . , : - (, ), - ( - ) ( ) [4, . 201].

, , , . ,  쳻. , , : II IV , III , , .

, . , , , II IV . , , , , . - , [2, . 81].

II , 18201821 ., , . , , , .

II , , , .

Gularz . , XVIXVII .,

, , , - , [2, . 85].

, . , : , , , [2, . 87].

: Stacie dokoa truny [1, c. 13]. , , , - 86 . II ۻ

, : . , , , , , , . , , [5, . 553]. , .

, ( , , ) [5, . 553]. , , , , , .

, , , [5, . 306]. , , II . : zamknijcie drzwi od kaplicy [1, c. 13], : w oknach zawiecie cauny [1, c. 13].

. , ( ), , , . [5, . 526]. .

, , :

adnej lampy, adnej wicy Niech ksiyca jasno blada Szczelinami tu nie wpada [1, c. 14].

, , , .

, , , [5, . 566].

, :

Podajcie mi gar kdzieli, Zapalam j [1, c. 14].

[5, . 19]. , .

. : Zamykajcie drzwi na kdki [1, c. 18]. , , , - 87 . ߅ , .

, , : Wecie smolny pk uczywa [1, c. 18]. . , , [5, . 635].

, , , : , : gdy lask skin z dala [1, c. 18], Podajcie mi, przyjaciele, Ten wianek na koniec laski [1, c. 26].

, , ;

, , . .

[5, . 620].

, (, , . .). , , , [5, . 314]. , , , : .

, , . -

, , , . , :

? () ?, , : , , .. [5, . 311].

. .

. , [5, . 174].

, , , , , :

- 88 . II ۻ

Czas odemkn drzwi kaplicy.

Zapalcie lampy i wicy.

Przesza pnoc, kogut pieje, Skoczona straszna ofiara, Czas przypomnie ojcw dzieje [1, c. 32].

, , . , . [2, . 91].

, , , .

, . () ( , , , ). , . , , , [5, . 293].

, , . , , ( :

, , , ).

, , . , , , , , . , , [3, . 40]. . , , . , , , [3, . 45].

, , . , , , ,

, , , - 89 . ߅ [4, . 202].

1. Mickiewicz, A. Dziady / A. Mickiewicz. Warszawa, 1980. 322 s.

2. , . ̳ / . . , 2008. 136 .

3. .. // : . 19171934 / .. . ., 1999.

4. , . / . // ̳ : - . . ., ̳, 711 .

1998 . / . . , . (. .). ̳: . , 1998. . 199216.

5. : // . . .. .

. 15. ., 1995.

821.162.1 (092 .̳) ˲ֲ ̲² ۻ

In article features of a literary translation from the Polish language on Belarus (on an example of translations of the sonnet of Adam Mickiewicz Alushta at night), research of the given problem in the scientific literature are considered, and also the analysis of translations into the Belarus language of poetic product is presented by Yury Gavruk, Jazep Semezhon and Irina Bogdanovich.

: , , . . ̳ .

:

, , - , .. , , , ย [1, . 6].

, , , , , .

, . , . , dz , , ( , ), , , . - 90 . ˲ֲ . ̲² ۻ

, , , .

, ( ), : , [2].

, : , , .

, , ̳ ( , ͸), .

1825 ̳, , , , 18 . : , . ̳, , : - 㳳 ̳ [3, . 83].

, , , .

(1927), (1955), (1998). , , . , , , . , , , .

ǒ , , : , , , .. , [4, . 82], . , , , , , , [5, . 35]. - 91 . ߅ : , . , , . , Auszta w nocy, Ⳣ 100 ̳. , , , , 1933 . , , . , , , . , , , . , , , , , ϳ , .

̳ ( ). dz , , , ࢻ ࢻ [6, . 37].

, , dz .

dz .

, , , .. [6, . 5051]. ( ), ( ).

, : , - , , - - , , , , , 糳 [7, . 41].

, , [8, . 77].

̳ , . (2 2 ).

- 92 . ˲ֲ . ̲² ۻ

.

̳ :

Rzewi si wiatry, dzienna wolnieje posucha;

Na barki Czatyrdahu spada lampa wiatw, Rozbija si, rozlewa strumienie szkaratw, I ganie. Bdny pielgrzym oglda si, sucha:

( ̳) , ;

, ᳢, . , .

(. ) , ;

˳ , ᳢, 볢 , . :

(. ) , , ˳ , ᳢ , , 볢 . , :

(. ) - . , : rzewi si wiatry ( , , );

dzienna wolnieje posucha ( , , ). , , , . , , , , .

, , , , , na barki Czatyrdahu spada lampa wiatw ( , ᳢ , , ). . () , 볢 , ᳢, , ᳢, 볢 ). , , .

, ̳, .

, , , . , , , , , .

- 93 . ߅ Ju gry poczerniay, w dolinach noc gucha, rda szemrz, jak przez sen, na ou z bawatw;

Powietrze tchnce woni, t muzyk kwiatw, Mwi do serca gosem tajemnym dla ucha.

( ̳) , , , , ;

- . (. ) , , ;

, , .

(. ) , , , , .

(. ) -:

, , . . .

() :

( ), ( ), ( ).

jak przez sen , , , .

, , (bawatek). . . ̳, , , , , , .

. . ̳ , , .

Usypiam pod skrzydami ciszy i ciemnoty:

Wtem budz mi race meteoru byski, - 94 . ˲ֲ . ̲² ۻ

Niebo, ziemi i gry obla potop zoty!

( ̳) 볅 , . ( ) , ;

볢 !

( ) ;

!

( ) , , . , .


Nocy wschodnia! ty naksztat wschodniej odaliski, Pieszczotami usypiasz, a kiedym snu blizki, Ty iskr oka znowu budzisz do pieszczoty.

( ̳) ! , .

( ) , ! .

( ) , , , .

( ) ̳ :

- , , , , . ̳, , , ;

- 95 . ߅ - , , , ;

- , , , , , ;

- , ̳.

˳ 1. , .. / .. // . .-.: , 1963. . 6.

2. , . . / . [ ]. : http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/98909/63/ Chukovskiii_-_Vysokoe_iskusstvo.html. : 14.03.2013.

3. , . . ̳ / . . ̳: , 2003. 123 .

4. , . / . . .: , 1958. . 82.

5. , . / . // . .: . , 1975. . 35.

6. Grosbart, Z. Teoretyczne problemy przekadu literackiego w ramach jzykw bliskokrewnych (na materiale jzyka polskiego i jzykw wschodniosowiaskich / Z. Grosbart. d:

Uniwersytet odzi. 160 s.

7. , .. // / . .. . .: , 1964. . 41 60.

8. , . / . // / .

.. . .: , 1968. 127 .

9. ̳, . -Sonety / . . . . . . . . ̳: , 1998. 158 .

10. ̳, . / . ̳. ̳: 1955. . 83.

11. , . 븢 / . . ̳, 1928. . 96.

821.162.1 (092 .̳) : 821.161. ̲² ֲ ² Personality and creativity Mickiewicz found in the person of literary . Bogdanovich thoughtful scholar. It owns the monograph "Avantgarde and tradition: Belarusian poetry in the wake of national revival," innovation is that a concept of the development of Russian literature as a single flow in the first third of the XIX - the first third of the twentieth century. The iconic figure of this process is the A. Mickiewicz. The scientific work of its content harmoniously interwoven with poems, which created the image of the great poet.

ֳ ̳ . , , , , ˳, , , - 96 ² . ̲² ֲ ² .

̳ , . ղ , , ˳ ̳, : . , ղ .: ( . .) - [1, c. 4]. , .

(. , . , . , . ), , -, , [1, c. 4]. , , .

, : ̳ , , . : ̳ , - , [1, c. 18].

̳ , , , , , [1, c. 18]. , , , , 㳳 . , , , : , , , . , , , , . ̳ 볢, , Ⳣ : , 兔 , , , ,  [1, c. 26]. , , , . : . , , .

- 97 . ߅ ̳, . , , . , , :

, , , !

, .

, , , [2, c. 39].

̳ : , . , , . . , , . :

, , 볅 , , , !

˳ [2, c. 39].

, , .

Գ , -. , , , :


, , , ͳ - [3, c. 42].

, : , , , , . , . , . ̳, . ̳, Գ : ̳, , , , () , , , , - 98 ² . ̲² ֲ ² , , , , [4, c. 151]. , , .

̳ 糳, , , , - , , , , ย:

- , ϳ [3, c. 43] , : ̳ Ⳣ , , -곔 , - .

̳ [1, c. 31]. ˳ , , :

̳ ;

[3, c. 43].

, , , , ̳ ࢻ, : , , . , . , , [4, c. 153]. , , :

, , [3, c. 43] , ̳ , . ǒ , ̳ , , ̳, . , : , , , . - 99 . ߅ , , , :

, 볅 , 볅 [14, c. 43] , , , . , , :

, , .

.

[14, c. 43] :

, , .

̳. 1820 . . ' , . , - , :

, ;

! , , ̸ [5, c. 49].

, - - .

183031. , , :

, , ˸ , ;

, ! [5, c. 49] . ̳ ,  [4, c. 154]. : , , [4, c. 156].

- 100 ² . ̲² ֲ ² , : . , // , , , :

, !

[6, c. 28] , . :

, [6, c. 28] , .

, ̳ , .

˳ 1. , .. : / .. . ̳: . ., 2001. 387 .

2. . . / . . ̳: URSUS, 2004. 83 .

3. . . / . . ̳: TRIKLINIUM, 2006.

98 .

4. . ̳ // ( ̳ ) : . . . / . .. . : , 2006. . 149158.

5. ̳, . / . ̳. ̳: . , 2003. 637 .

6. . : , / . . ̳: , 2012. 100 .

821.162.1 (092 . ) ̻

In the novel "Above the Neman river" classified as a Polish masterpiece of the nineteenth century E. Ozheshko touches upon the timeless issues. Private problems of the characters appear as universal existential problems. Justine Ozhelska taking conflicted with the environment and its existential climate a tension, irritability, the feeling of emptiness. Shi is looking for an internal order, love, meaning in her life. The problems of life and death, alienation and integration of the personality, fear and hope, hatred and love - the main object of existential analysis.

, , - 101 . ߅ , . . 1929 , [. : 2, . 43;

3, . 56]. , , .

, . , 1. . . , 1869 .

, , , . XIX , , , , . , -, , [8, . 355]. 2. (1887), XIX , . . , [6, . 426].

,

(. ). , , , . : . - . . , - , , , ..

, , ,

, - 2003 .

XIX . , , , , . , , , .. .

. .

- 102 . ̻

, , . , 3. , . , - .

.

( ) , , [. : 5]. , , , , , , , . , , , , . , . , . . . , , , , . [6, . 425].

( ) . , , : . , , , . , , , , , [7, . 11]. , , . 廻, . [1, . LXXXIII]. : , , , . . . , .

, , .

. : ( ). XVII , 2011, . 249 255.

- 103 . ߅ , [5, . 21].

, , , , . , . , , , , [7, c. 198]. , , .

, , , . , , . -, , , [7, c. 15]. , . , , . ! [7, c. 199].

, , . , , , , , [7, c. 76]. . , , , , , , , [1, . LXXXIV LXXXV]. , [6, . 428] .

, . , . , , , , , , , [9, t. II, . 32].

. . , , , , , - 104 . ̻



Pages:     | 1 |   ...   | 2 | 3 || 5 | 6 |   ...   | 11 |
 
 >>  ()





 
<<     |    
2013 www.libed.ru - -

, .
, , , , 1-2 .